ფინანსური ანალიზის ძირითადი კოეფიციენტები

აკადემიური და აუდიტორული გზამკვლევი

ფინანსური კოეფიციენტების ანალიზი წარმოადგენს ბიზნესის ფინანსური ჯანმრთელობის, ოპერაციული ეფექტიანობისა და მომგებიანობის შეფასების ფუნდამენტურ ინსტრუმენტს. იგი გამოიყენება როგორც შიდა მენეჯმენტისა და ინვესტორების მიერ (კაპიტალის ეფექტური განთავსებისთვის), ასევე აუდიტორების მიერ ISA 520 (ანალიტიკური პროცედურები) და ISA 570 (ბიზნესის უწყვეტობა - Going Concern) სტანდარტების ფარგლებში.

კლასიკური ფინანსური თეორიის მიხედვით, კოეფიციენტები 5 ძირითად ჯგუფად იყოფა:

1. ლიკვიდურობის კოეფიციენტები (Liquidity Ratios)

ლიკვიდურობის კოეფიციენტები ზომავს კომპანიის უნარს დროულად დაფაროს თავისი მოკლევადიანი ვალდებულებები. აუდიტორული კუთხით, ლიკვიდურობის დაბალი მაჩვენებელი მიუთითებს გადახდისუუნარობისა და ბიზნესის შეჩერების რისკზე.

მიმდინარე ლიკვიდურობის კოეფიციენტი (Current Ratio):

შინაარსი: გვიჩვენებს, რამდენად გადაფარავს საბალანსო მიმდინარე აქტივები მოკლევადიან ვალებს.

სწრაფი (მკაცრი) ლიკვიდურობის კოეფიციენტი (Quick Ratio / Acid-Test):

ან:

შინაარსი: მარაგების ამოღება აუცილებელია, რადგან მათ რეალიზაციასა და ფულად გარდაქმნას დრო სჭირდება. ფორმულა ზომავს ყველაზე ლიკვიდური აქტივებით ვალების დაფარვის უნარს.

აბსოლუტური ლიკვიდურობის კოეფიციენტი (Cash Ratio):

შინაარსი: განსაზღვრავს, მოკლევადიანი ვალდებულებების რა ნაწილის დაფარვა შეუძლია კომპანიას დაუყოვნებლივ, ანგარიშზე არსებული ნაღდი ფულით.

2. აქტივების მართვისა და ბრუნვის კოეფიციენტები (Activity / Asset Management Ratios)

ეს კოეფიციენტი გვაჩვენებს, რამდენად ეფექტიანად მართავს მენეჯმენტი კომპანიის რესურსებს (აქტივებს) ამონაგების (გაყიდვების) გენერირებისთვის.

მარაგების ბრუნვის კოეფიციენტი (Inventory Turnover):

(საშუალო მარაგი = (წლის დასაწყისი + წლის დასასრული) / 2). შინაარსი: აჩვენებს, რამდენჯერ იცვლება/იყიდება მარაგი წლის განმავლობაში. დაბალი ბრუნვა მიუთითებს მარაგების დაყოვნებასა და გაუფასურების რისკზე (IAS 2).

დებიტორული დავალიანების ბრუნვა (Accounts Receivable Turnover):

შინაარსი: გვიჩვენებს, რამდენად სწრაფად ამოიღებს კომპანია კლიენტებისგან მისაღებ თანხებს. დღეებში გამოსახვა: $\mathit{DSO}=\frac{365}{\mathit{ReceivablesTurnover}}$ (დებიტორული დავალიანების შეგროვების საშუალო პერიოდი).

მთლიანი აქტივების ბრუნვა (Total Asset Turnover):

შინაარსი: ზომავს კომპანიის რესურსების მართვის ეფექტიანობას. იგი აჩვენებს, რამდენად პროდუქტიულად იყენებს ხელმძღვანელობა არსებულ აქტივებს გაყიდვებისთვის და ხომ არ არის კომპანიაში „გაყინული“ უსარგებლო ან ზედმეტი აქტივები.

3. ვალისა და გადახდისუნარიანობის კოეფიციენტები (Solvency / Capital Structure Ratios)

ზომავს კომპანიის ფინანსურ ლევერიჯს (დამოკიდებულებას სასესხო კაპიტალზე) და გრძელვადიანი ვალდებულებების მომსახურების უნარს.

ვალის კოეფიციენტი (Debt Ratio):

შინაარსი: განსაზღვრავს, აქტივების რა პროცენტი ფინანსდება ნასესხები კაპიტალით.

ვალის და კაპიტალის თანაფარდობა (Debt-to-Equity Ratio - D/E):

შინაარსი: ასახავს კომპანიის ფინანსურ რისკს. რაც უფრო მაღალია D/E, მით უფრო მეტად არის ბიზნესი დამოკიდებული კრედიტორებზე.

პროცენტის დაფარვის კოეფიციენტი (Interest Coverage Ratio / TIE):

შინაარსი: გვიჩვენებს, რამდენჯერ გადაფარავს საოპერაციო მოგება პროცენტის ხარჯს. 1.5-ზე დაბალი მაჩვენებელი შეიძლება მიუთითებდეს ფინანსურ სიძნელეებზე; შეფასება დამოკიდებულია დარგზე, ფულად ნაკადებსა და სასესხო პირობებზე.

4. მომგებიანობის კოეფიციენტები (Profitability Ratios)

აფასებს კომპანიის უნარს წარმოქმნას მოგება გაყიდვებიდან, აქტივებიდან და საკუთარი კაპიტალიდან.

ზღვრული (საერთო) მოგების მარჟა (Gross Profit Margin):

$\mathit{COGS}$ გაყიდული საქონლის თვითღირებულება

შინაარსი: აჩვენებს წარმოებისა და პირდაპირი ხარჯების მართვის ეფექტიანობას.

უკუგება აქტივებზე (Return on Assets - ROA):

შინაარსი: ზომავს აქტივების მართვის საერთო მომგებიანობას.

უკუგება საკუთარ კაპიტალზე (Return on Equity - ROE):

შინაარსი: აჩვენებს, რა წმინდა ამონაგებს იღებენ აქციონერები მათ მიერ დაბანდებულ კაპიტალით. (DuPont ანალიზით ROE იშლება: მოგების მარჟა $\times$ აქტივების ბრუნვა $\times$ ფინანსური ლევერიჯი).

5. საბაზრო და საინვესტიციო კოეფიციენტები (Market / Valuation Ratios)

გამოიყენება ინვესტორების მიერ აქციების ღირებულებისა და მომგებიანობის შესაფასებლად.

მოგება ერთ აქციაზე (Earnings Per Share - EPS):

IAS 33-ის მოქმედების სფეროში შემავალი საწარმო წარადგენს საბაზისო და გაზავებულ EPS-ს. კონვერტირებადი ინსტრუმენტები და ოპციონები გაზავებული EPS-ის გაანგარიშებაში ჩაირთვება მხოლოდ გამაზავებელი ეფექტის არსებობისას; ანტიგამაზავებელი ინსტრუმენტები გამოირიცხება.

ფასი / მოგების კოეფიციენტი (Price-to-Earnings - P/E):

შინაარსი: გვიჩვენებს, რამდენს იხდიან ინვესტორები 1 ლარის/დოლარის წმინდა მოგებაში.

დივიდენდის ნაყოფიერება (Dividend Yield):

შინაარსი: განსაზღვრავს აქციიდან მიღებულ პირდაპირ ფულად უკუგებას.

6. თავისუფალი ფულადი ნაკადი (Free Cash Flow - FCF)

შინაარსი: FCF ზომავს რეალურ ნაღდ ფულს, რომელიც რჩება ბიზნესის საოპერაციო და კაპიტალური ინვესტიციების დაფარვის შემდეგ. ეს არის ძირითადი ინდიკატორი დივიდენდების გაცემისა და ვალების დაფარვის შესაძლებლობის შესაფასებლად.